En Basit Haliyle ‘Kuantum Bilgisayar’ Nedir, Nasıl Çalışır?

319
87
23
19
17
Dünya, bir zamanlar hiç bilgisayarın bulunmadığı bir yerdi. Bilgisayarlar sayesinde hayatımızı idame ettirdiğimiz günümüzde, onların olmadığı bir dünyayı hayal dahi edemiyoruz. Sahip olduğumuz kişisel teknolojilerin temellerinin atıldığı bilim dünyasında ise kuantum bilgisayar çağına giriş yapıldı. Sizin için, kuantum bilgisayarlar hakkında hiç bilgi sahibi olmayanların bile kolayca anlayacakları bir içerik derledik.

Dünyada sadece birkaç tane kuantum bilgisayar üreticisi var. Bu firmaların ya da resmi kuruluşların isimlerine ise hiç alışkın değiliz. Zira kuantum bilgisayarlar, “henüz” tüketicilere yönelik üretilmiyorlar. Günün birinde seri olarak üretilip satılacaklar, yine o günler gelene dek, tıpkı daha önce ilk kişisel bilgisayarlarda olduğu gibi çok az kişi nasıl çalıştıklarını bilecek.  

O günler geldiğinde ya da öncesinde kuantum bilgisayarlar hakkında bilgi sahibi olmak istiyorsanız, şimdi çok doğru bir yere geldiniz. Konu hakkında hiç fikri olmayan insanların bile kolaylıkla anlayacakları bir kuantum bilgisayar rehberi hazırladık. Bu yazıyı tamamen okuyunca, teknolojik gelişmelerin gelecekte nasıl bir dünya vadettiklerini daha iyi anlayacak, kuantum konusuna olan yabancılığınızı kaybedeceksiniz.


IBM'in kuantum bilgisayarı Q

Kuantum bilgisayar nedir? 

En net haliyle: Kuantum bilgisayarlar, kuantum mekaniğini kullanan bilgisayar türüdür, herhangi bir sıradan bilgisayardan çok daha yüksek ve verimli işlem gücüne sahiptirler. 

Hala net değil, biliyoruz. Gelin yavaş yavaş olayı size açıklamaya devam edelim. Free Code Camp’ten esinlendiğimiz çok işe yarar bir örnekle devam edelim. Öncelikle -kuantum olmayan- klasik bilgisayarlarla işe başlayalım, temel bilgisayar özelliklerine bakalım:

Klasik bilgisayarlar, 0’lar ve 1’lerden oluşan diziler halinde bilgi depolarlar. Bu sayılarla şu an ekranda gördüğünüz bütün bilgiler size oluşur, videolar izlenir, resimler görüntülenirler.  

Her 0 ve 1’in bulunduğu birime “bit” adı verilir, bitler içerisindeki değer 0 ila 1 arasında değiştirilerek bilgi depolanır.


Intel'in klasik bilgisayar işlemcisi

Peki kuantum bilgisayarlar nasıl bilgi depolar? 

Klasik bilgisayarların aksine kuantum olanlar, bit birimlerini kullanmazlar. Bunun yerine onlar “kübit” adı verilen birimlerle bilgi depolarlar. Her kübit, 1 veya 0 ile ayarlanabileceği gibi, aynı anda 1 ve 0 ile de ayarlanabilir. Peki bu ne demek?  

Her 1’i EVET, her 0’ı HAYIR olarak varsayarsak, klasik bilgisayarlar EVET “veya” HAYIR seçenekleriyle bilgi depoluyorlar. Kuantum bilgisayarların kübitleri ise EVET “veya” HAYIR seçeneği ile birlikte, aynı anca EVET “ve” HAYIR seçeneğini içerebiliyorlar.


Bir kuantum bilgisayar işlemcisi

Hala karmaşık olduğunu biliyoruz, daha iyi bir örneğe geçelim: 

Hikayeye göre bir seyahat acentesi işletiyor olun, bir grup insanın bir yerden başka yerlere gitmesini sağlayan kişi olun. Acentenize 3 arkadaş gelsin, bunların adı da sırayla Ali, Veli ve Osman olsun. Bu arkadaşları istedikleri yere göndermek için iki taksi ayarladığınızı varsayalım. Kimin hangi taksiye bineceğini de öğrenmeniz gerekiyor. Grup mecburen bölünecek ve bir kişi tek başına seyahat edecek.  

Kimin yalnız gideceği, kimin daha az sevildiğini, grubun içinde hangi ikilinin daha samimi olduğunu göstersin. Ali ve Veli aynı taksiye binmeye karar versinler, Osman ise tek başına yolculuk yapsın. Bu durumda elimizdeki bilgiler şu şekilde olur: 

  • Ali ve Veli arkadaş, 
  • Ali ve Osman düşman, 
  • Veli ve Osman düşmandır.

İlk önce sorunu klasik bilgisayarla çözelim: 

İki taksiyi Taksi#1 ve Taksi#0 olarak adlandıralım 

Yukarıda size üç satır bilgi vermiştik. Amacımız, bir araç içerisindeki dost sayısını maksimum, düşman sayısını da minimum tutmak.

Her insan, aralarındaki ilişkiden bağımsız olarak 2 taksi seçeneği olduğundan, 3 kişinin 2 taksiye bölünmesi için 8 farklı ihtimal elde ederiz. O ihtimaller de şöyle sıralanır:  

Elimizdeki 3 bitlik bilgiyle bu seçeneklerden herhangi birisini uygulayabiliriz, ancak bizim bir amacımız vardı. Bir araç içindeki dost sayısını olabildiğince yüksek, düşman sayısını da olabildiğinde az tutmak zorundayız. Dolayısıyla yukarıdaki 8 ihtimal arasından en iyilerini seçmek gerekiyor. Bunun için de o ihtimaller, aşağıdaki formülle puanlandırıyoruz: 

(Aynı arabayı paylaşan dost sayısı) - (Aynı arabayı paylaşan düşman sayısı) = Puan 

Örnek: Ali, Veli ve Osman aynı arabaya bindiklerinde 111 kombinasyonunu ele alırız. Bu ihtimalde  aynı araç içinde 1 dost çift, 2 düşman çift bulunur. Dolayısıyla ihtimalin puanı, yukarıdaki formüle göre 1-2= -1 olur.  

En iyi seçeneği bulmak için her ihtimali hesaplamak gerekir. Klasik bilgisayarlara göre bu hesaplama şu şekilde puanlanır: 

Gördüğünüz üzer 3 bitlik bilgiyi ancak ve ancak 001 ve 110 kombinasyonuyla programlarsak amacımıza ulaşıyoruz. Yani amaca uygun sadece 2 ihtimalimiz var.  

3 yolcu ile hesapladığımız ihtimal sayısı 8 oldu. Peki ya 4 yolcu olsaydı? O zaman 16 ihtimal hesaplayacaktık. 5 yolcu olsaydı 32, 6 yolcu olsaydı 64, 7 yolcu olsaydı 128 itimali (biti) hesaplayacaktık.  

Eğer 100 yolcumuz olsaydı, bunları taksiye değil de iki otobüse bindirmeye kalksaydık, 1 nobilyon ihtimal hesaplamamız gerekecekti. Yani şu kadar: 

1.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000 !!!!!!!!!

ÖLME EŞEĞİM, ÖLME. 

İşte kuantum bilgisayarlar tam da burada devreye giriyor. Gelin aynı sorunu kuantum bilgisayarlarla çözelim: 

Hikayenin en başına, 3 arkadaşı 2 taksiye bölme aşamasına dönelim, bu kez elimizde bir kuantum bilgisayar var. Daha önceki 8 olası çözümü hatırlayalım: 

Klasik bilgisayarlarda bu 3 bitlik bilgileri kullanarak yalnızca her seferde birisini hesaplayabildik. Hatırlatma: Kuantum bilgisayarlarda bit değil, kübit vardı. Yani artık elimizde 3 kübitlik bilgi var. Klasik bilgisayarlar aynı anda sadece bir 3 bitlik kombinasyonu hesaplarken, kuantum bilgisayarlar aynı anda pek çok bilgiyi hesaplayabilir.  

Bunu bulunduğunuz evrenin yanında var olan bir paralel evren olarak hayal edebilirsiniz. Evrenlerden birisinde Ali ve Veli aynı taksiye binerlerken, diğerinde Ali ve Osman aynı taksiye biniyor. Elimizde 8 farklı kübit olduğu için, bu kübitler bize 8 farklı paralel evren sunar.  

Yani kuantum bilgisayarlardaki her bir hesaplanacak kübit kendi evrenine sahip olur. Bu kez aşağıdaki tablonun her bir satırını birbirlerine paralel olan, farklı ihtimallerin yaşandığı evrenler olarak varsayın:  

Aynı anda tüm evrendeki ihtimalleri kuantum bilgisayarlarla hesaplayabilirsiniz. Klasik bilgisayarların tüm ihtimalleri sırayla hesapladıklarını düşünürsek, ne kadar ihtimal varsa zamandan o kadar tasarruf ediyoruz demektir.  

Tüm ihtimalleri kuantum bilgisayarlarla aynı anda puanlayabiliyoruz. Daha önce ulaştığımız 001 ve 110 ihtimallerine tekrar ulaşıyoruz. Unutmayın, 8 katı kadar daha kısa sürede bu sonuca ulaşabiliyoruz.  

Her şey tamam da ne işe yarayacak bu kuantum bilgisayarlar? 

Her bir potansiyel cevap için aynı anda hesaplama yapan bilgisayarlardan söz ediyoruz. Milyarlarca, desilyonlarca ihtimali aynı anda hesaplayan bilgisayarlar. İhtimal sayısı arttıkça, klasik bilgisayarlara kıyasla daha çok zaman kazandıran bilgisayarlar... Kullanım alanlarının kesinlikle sınırları yok.  

Gelişmiş bir kuantum bilgisayar, evren simülasyonlarını çalıştırabilir. Hiç bilmediğimiz dünyalar hakkında verileri bu bilgisayarlarla işleyerek, neye benzedikleri hakkında fikir sahibi olabiliriz. Kuantum bilgisayarlar, gelecekte sanal dünya mimarilerinde kullanılabilirler.

Üstelik sorunlar, kuantum bilgisayarlar aracılığıyla sadece 1 en iyi çözüme ulaşmazlar. Aynı anda yapılan hesaplamalarla, birden fazla en iyi sonuç elde edilebiliyor. Bu sonuçlar insanlığa, insanlığın geliştirdiği bir teknoloji tarafından armağan ediliyor. 

  • Peki siz bir insan olarak, aynı anda en fazla kaç işlem yapabiliyorsunuz? 
319
87
23
19
17
Emoji İle Tepki Ver
319
87
23
19
17
Yorumlar(64)
Yorumunuz minimum 30 karakter olmalıdır.(0)
Ziyaretçi olarak yorum yapıyorsun, dilersen .
Popüler Yorumlar
Tüm Yorumlar
1 ay önce
evet bu konu hakkında güncel bir makale okumuştum https://metaprora.com/geleneksel-ve-kuantum-bilgisayarlar-gelecegin-farklari/
Yanıtla
Yorumunuz minimum 10 karakter olmalıdır.(0)
Ziyaretçi olarak yorum yapıyorsun, dilersen .
2 yıl önce
Gayet iyi anlatmışsınız, yorumlarda anlamadık diyen kendini teknolojiyle kıyaslayan insanlara da selam olsun. Unutmayın siz ölümlüsünüz onlar biz olduğumuz sürece ölümsüz olacaklar. Hatta belki bir yerden sonra onların sayesinde biz ölümsüz olucaz. Korkmayın teknolojiden
Yanıtla
Yorumunuz minimum 10 karakter olmalıdır.(0)
Ziyaretçi olarak yorum yapıyorsun, dilersen .
3 yıl önce
İnsan'ı ne kadar küçümseyenler var burda arkadaş. Arkadaş hiç mi küçükken vücudumuzu tanıyalım diye çizgi filmi izlemediniz? İnsan aynı anda binlerce milyonlarca işi aynı anda yapabiliyor. İş sadece el ile kol ile ya da 5 duyu organıyla yaptıklarınız mıdır? Sadece kalbin yaptığı işleri sıralasak vaktimiz yetmez. Aynı anda böbrekler başka bir şey yapıyor, bağırsaklar başka birşey yapıyor, miğde başka bir şey yapıyor, kaslar v.s. Kısacası insan vücudunda milyarlarca sinir hücresi var ve beyin bütün bu sinir hücrelerini aynı anda yönetiyor. O yüzden kuantum bilgisayarlar aynı anda kaç iş yapar? İnsan aynı anda kaç iş yapar sorusu aşırı derecede saçma bir soru...
Yanıtla
Yorumunuz minimum 10 karakter olmalıdır.(0)
Ziyaretçi olarak yorum yapıyorsun, dilersen .
3 yıl önce
Ben aynı anda bir çok işlemi yapabiliyorum. Özellikle toplum içindeyken ki toplum içinde dıştan görünüm faktörü giriyor. Böylece el kol hareketi, ayak hareketi, yüz şekilleri, konuşma (dil ve ağız hareketi), düşünceler ve durumlar. Bunların hepsi basitçe sokakta yürürken normal bir insanın kontrol ettiği şeyler. Eğer kontrol etmezse problem çıkabilir. Engelli muamelesi görebilir, sapık muamelesi görebilir, salak muamelesi görebilir... Üstelik bunların dışında beyin her zamanki kontrollerini de yapar. Elini ayağını vs konumlandırma, açlık susuzluk vs oranlarının kontrolü, vücut organlarının hasar alma durumu sıcaklığı vs. Yani bir insan da bayağı çok işlemi aynı anda yapabilir. Bilgisayarın mesela dıştan görünümü bilmesi gerekmez, saçını mı tarayacak? Canlılar ve makineler dışında olan cansızlar ise pek işlem yapmazlar. Hatta belki hiç yapmazlar çünkü yapılacak işlemleri fiziğe kalmıştır, cisme değil. Duran bir dolabın yapacağı belki de bir iş vardır, çakılan çivinin kornişin sağlamlık, bütünlük yüzdesi. Bununla cismin kendine bağlılığı ve tamlığı değişir. Geriye kalan her şey fiziğe bağlıdır, üzerine konulabilecek yük ağırlığı, hangi açıdan gelen cismin dolaba nereden ve ne kadar etki edeceği...
Yanıtla
Yorumunuz minimum 10 karakter olmalıdır.(0)
Ziyaretçi olarak yorum yapıyorsun, dilersen .
3 yıl önce
Bilgisayarlar akıllılaştıkça insanlar akılsızlaşıyor sözünü yalanlayacam ama şu yorumlar kısmını gördükçe sözü doğru buluyorum. Konuda uzmanlaşıp kendinden akıllı olan kuantum bilgisayarı yapan insanlar da var, konuya dair pek bilgisi olmayıp yine konuya hiç dalmadan anlamaya çalışıp anlayamayan ve yoruma beynim yandı yazan genel halk da var. Ben de tam anlayamıyorum. Ama anlayamadığım şey olay değil olayın ağırlığı, derinliği. Yani mesela kuantum değil normal bir bilgisayarda bir oyunun sadece ışık hüzmeleri grafik ayarı. Bilgisayar bunu her saniye her yerden ve açıdan hesaplıyor. Ama yapamayınca kullanıcı benim PC bu oyunu 60 FPS çalıştırmıyor hüü diye ağlıyor. Tabii ki bunu bir insan yapamaz sadece bir karenin tüm ışık hesaplamalarını bir insanın yapması bayağı bir vakit alır. İnsan ile bilgisayarı karşılaştırmayacam ama insan elindeki teknolojinin ve onu edinmenin kolaylığının değerini bilmiyor. Ama bu konu üzerine düşünmek beni sıkıntıya sokuyor çünkü diğer bir taraftan tabii ki basit bir insan elindekileri her zaman en büyük, en zor durum için kullanmayacak. Bu konu üzerine düşünmek her gün farklı şeyler yapmanın olumluluğu ve zamanın boş olması konularını düşünmek gibi beni sıkıntıya sokuyor.
Yanıtla
Yorumunuz minimum 10 karakter olmalıdır.(0)
Ziyaretçi olarak yorum yapıyorsun, dilersen .
4 yıl önce
şimdi ben tam anlamadım.bu aiinin velinin osmanın hangisinin hangisinin aftozu olduğunu kuantum bilgisayarı kendiliğinden mi anlıyo,hani belki paralel evrende bunları tanyan birilerine soruyodur, böylece zaman kazanıyodur, ne biliyim ...fakat çok şahane anlatmışlar hakkaten....
Yanıtla
Yorumunuz minimum 10 karakter olmalıdır.(0)
Ziyaretçi olarak yorum yapıyorsun, dilersen .
5 yıl önce
Hangi Ali gerçek hangi Ali sanal nasıl anlayacağız??gerçekliğin ve sanalligin karıştığı bir devre mi giriyoruz bu çok korkutucu.
Yanıtla
Yorumunuz minimum 10 karakter olmalıdır.(0)
Ziyaretçi olarak yorum yapıyorsun, dilersen .
5 yıl önce
Başka bir evrende de osmanla veli aynı taksiye binsin. Hep aliylemi dost olup taksiye binecekler. Hesapta Evren sayısını artımak gerek.
Yanıtla
Yorumunuz minimum 10 karakter olmalıdır.(0)
Ziyaretçi olarak yorum yapıyorsun, dilersen .
oxir
5 yıl önce
Teşekkürler. Emek için. Çok güzel bir makale.
Yanıtla
Yorumunuz minimum 10 karakter olmalıdır.(0)
Ziyaretçi olarak yorum yapıyorsun, dilersen .
oxir
5 yıl önce
Rica ederiz, iyi okumalar :)
5 yıl önce
Olayı anlaşılmaz kılmak bole bişe
Yanıtla
Yorumunuz minimum 10 karakter olmalıdır.(0)
Ziyaretçi olarak yorum yapıyorsun, dilersen .
DAHA FAZLA YORUM GÖSTER